display result search
سخنرانی حجت الاسلام علیرضا پناهیان با موضوع «مدیریت ذهن» جلسه هفدهم: حسن ظن و سوء ظن، سال 1403
یکی از راههای افزایش حسن ظن به خداوند متعال همین ادعیه است؛ دعا جنبه تلقینی دارد وقتی شما این دعا را با صدای بلند بعد از نماز ظهر قرائت می کنید و اگر کسی خصوصا همراه با این دعا متاثر بشود این در روح انسان اثر بسیار بالایی خواهد داشت حتی سلول های بدن انسان هماهنگ می شوند و تاثیر می پذیرند الان دیگر بعضی ها از یک طُرقی ثابت کردند حرف های خوب از نظر فیزیکی روی سلول ها و مهمتر از اون یعنی حتی کمتر از مولکول ها اثر می گذارد ببینید ما وقتی که در همین دعای ماه رجب می گوییم یا من ارجوه لکل خیر این علامت حسن ظن ماست و آمنوا سخطه من کل شر یا من از همه ی شرور به او پناه می برم و در امان قرار می گیرم از غضب او در امان قرار می گیرم یا مَنْ یُعْطِی الْکَثیرَ بِالْقَلیلِ یعنی اینها اعتقادات ماست در واقع حسن ظن ماست دعا محل افزایش حسن ظن به خداست بدترین سوء ظن سوء ظن به خداست بهترین حسن ظن حسن ظن به خداست البته کسی که این چنین با خدا خوش دل باشد و ارتباطش با خدا خوب باشد با دیگران هم خوش دلی می کند اگر کسی دید زیاد به این و اون داره بیخود سوء ظن به کار می بندد و سوء ظن پیدا می کند یک مقدار دعا و عباداتش را بیشتر کند یک بار یک مقدار قرآن بخواند اعتقادش را به قدرت خدا به مهربانی خدا افزایش بدهد درسته؟ تا این بتواند حسن ظن داشته باشد با مردم آرامتر صحبت بکند آرامتر باشد روحش منفی نبافد و به جنگ و جدال نپردازد و در واقع اصلش هم خدا از انسان باید دفاع کند و منافع انسان را تأمین کند یک سوالی از جلسات قبل شده بود من این سوال را با یک روایت جواب بدهم که ما همینطور به هر کسی حسن ظن داشته باشیم آدم با سوء ظن بهتر مراقب خودش هست پاسخ این سوال چی است؟ که بعضی ها می پرسند ما با حسن ظن ضربه خوردیم یا با حسن ظن زیادی آدم تو این جامعه نمی تواند زندگی کند این یک سوال است و بعد سوء ظن هایی که پیش می آید و آدم ضربه می خورد این روایت امام هادی علیه السلام که در ایام شهادتشان هم هستیم در روزهای قبل به این روایت خیلی دقت کنیم می فرماید اذا کان الزمانٌ العدل فیه اغلب من الجور وقتی زمانه، زمانه ای باشد که عدالت بیشتر از جور و ستم است فحرامٌ ان تظن باحدٍ سوءا حرام است به کسی سوء ظن داشته باشید به زمانه نگاه کن حالا این زمانه می تواند درباره حکمرانی باشد و این زمانه می تواند درباره فرهنگ مردم باشد فرهنگ محل، فرهنگ فامیل، چی توی این فامیل توی این خانواده غلبه دارد اقتضا را باید ببینیم حرامٌ ان تظن باحدٍ سوءا حتی تعلم ذلک منکم تو نباید سوء ظن داشته باشی مگر زمانی که دیگه دلائل قطعی دیدی برای اینکه نه این آدم بدی است و قصد بدی نسبت به تو دارد اونجا دیگه خوب و اذا کان الزمانٌ الجور فیه اغلب من العدل اگر دیدید در زمانه ای هستی که جور و ستم و ستم کاری بیشتر است از عدالت فلیس لاحدٍ ان یظن باحدٍ خیرا نباید به کسی حسن ظن داشته باشی حتی یبدوا ذلک منه مگر اینکه خیری ازش ببینی خوب حالا ما چه قضاوتی داریم درباره زمانۀ خودمان این خیلی مهم است دیگه این حسن ظن و سوء ظن را من می خواهم به دو بخش بکنم این مصادیق زمان را یکی درباره مسئولین کشور و یکی درباره عموم مردم اون مردم بستگی دارد واقعا در چه محیطی گیر کرده باشیم و در چه محیطی حضور داشته باشیم بستگی به اون برداشتی که ما از محیط داریم و واقعیتی که در اون محیط هست دارد که ما حسن ظن مان را به افراد افزایش بدهیم یا کاهش بدهیم ولی در سوء ظن به هر حال درباره مردم در یک جامعه دینی که ما هستیم نباید افراط کرد مگر اینکه آدم در محل واقعا بدی قرار گرفته باشد ما مردمان واقعا کلاه برداری مواجه شده باشیم این یک موضوع است که در جامعه ما امروز باید علی القاعده ما غلبه را به حسن ظن بدهیم اگر غلبه را به سوء ظن بدهیم دچار مشکل می شویم و اصلا جامعه مون روز به روز بدتر می شود ولی مثال کوچکتر کنم در خانواده باید غلبه بر حسن ظن باشد مگر اینکه دلائلی واقعا داشته باشد که ما برویم به سمت سوء ظن زن و شوهر باید با همدیگر با حسن ظن برخورد کنند حتی فرزندان با پدر و مادر و پدر و مادر با فرزندان و الا دچار مشکلات عدیده ای خواهند شد و اقداماتی باید انجام داد برای افزایش این حسن ظن، مثلا توی خانواده هدیه دادن موجب افزایش حسن ظن می شود و موجب افزایش محبت می شود توی یک آپارتمان مثلا یک جمعی هستند خوب گاهی خیرات بدهند به همدیگر و گاهی نذرواتی داشته باشند به همسایه اطعام کردن این خیلی ثواب دارد حسن ظن را افزایش می دهد همین کارهای دینی و آئینی که ما داریم در مناسبت ها این جور کارها حسن ظن را افزایش می دهد و ما نیاز داریم به حسن ظن حسن ظن خودش اصلاح کننده آدم هاست حسن ظن خودش اصلاح کننده رفتارهاست و اخلاق را بهتر می کند ما با خود مقوله حسن ظن و سوء ظن نباید بی رحمانه و حقوقی صرفا برخورد کنیم با حسن ظن برخورد می کنیم تا طرف خوب بشود و تا طرف بهتر بشود تغافل می کنیم از بدی هایش این سیره رسول خدا بود مثلا کسی می آمد به دروغ حتی می گفت نه من این کار را نکردم آقا می فرمود من قبول کردم در حالی که آقا می دانست این داره چی می گوید ولی بزرگوارانه برخورد می کردند چون دوست داشتند فضای جامعه فضای حسن ظن باشد حتی صریحا می فرمودند از یاران من به من بد نگویید و ذهن من را درباره اونها خراب نکنید و سخن چینی و نمامی را قبول نمی کردند حالا از خانه و همسایه برویم در مدرسه، چقدر مدرسه خوبی است مدرسه ای که مدیران و ناظم و مسئولین و حالا معلم ها با حسن ظن برخورد کنند مثلا می گوید من دیروز نتوانستم میگه من قبول دارم نتونسته همه بچه ها می فهمند که این دانش اموز داره خالی بندی می کند تا یک حدی بپذیریم بگذارید در مورد ما بگویند آدم ساده ای است می شود گولش زد و تا یک حدی مثلاً نمی خواهم بگویم صد درصد ولی محیط باید محیط حسن ظن باشد بله ما در این روایات خواندیم اگر محیط ستم درش غلبه داشت اونجا ما باید سوء ظن داشته باشیم نباید حسن ظن داشته باشیم اگر یک محیطی عدل انصاف و اخلاق غلبه داشت اونجا دیگر حرام است سوء ظن خوب ما باید جامعه مون را به این سمت سوق بدهیم به سمت عدل و مهربانی سوق بدهیم هی نباید به رخ خودمان بیاوریم رسول خدا با منافقین مدینه چگونه برخورد کردند کسی می گفت پشیمانم نوعاً غالباً برخوردشان فوق العاده عالی بود حتی با منافق افشا شده مدینه عبدالله بن عبیر که سوره منافقین درباره او نازل شده شیعه و سنی همه قبول دارند سوء منافقین درباره اوست پسر عبدالله بن عبیر اومد گفت که یا رسول الله این پدرم مریض شده می توانید شما بیایید به عیادت؟ برای او هم رسول خدا رفتند عیادت پسرش گفت که می شود برای او استغفار کنید؟ چون بعدش معلوم بود که منافق افشا شده مدینه است حضرت برایش استغفار کردند یکی از اهالی مدینه اومد با پیامبر با تندی برخورد کرد که مگر خدا به شما نگفته که پیامبر اگر استغفار هم بکنی من نمی پذیرم رسول خدا چه جوابی دادند حتی توهین هم کرد این فرد به پیامبر که من نمی خواهم اسمشان را ببرم پیامبر اکرم فرمودند باشه فرمود اگر استغفار کنی من نمی پذیرم نگفتند استغفار نکن من استغفار می کنم خدا نپذیرد ببینید فضا را چطوری مثبت می کنند خیلی مهم است مدرسه های ما محل جاری شدن حسن ظن باشد خانواده های محل جاری شدن حسن ظن باشد بگذاریم بچه های ما گاهی هم اگر می خواستند ما را فریب بدهند یا دروغ بگویند فرصت داشته باشند این دیگه صریحش است البته اگر با حسن ظن برخورد کنیم بچه ها کم کم دیگه دروغ هم نمی گویند این هم خودش یک جور متنبه شدن است بگذاریم این انگیزه درونی موجب شود دروغ نگوید نه کتک کاری ها و تشدید مجازات های بیرونی پس ما محیط مان خیلی مهم است که محیط حسن ظن باشد در میان مردم، حالا از این برویم بالاتر توی محیط اداره در برخورد با مردم اولاً کارمندان و مدیران در برخورد و مواجه با مردم باید با حسن ظن برخورد کنند بله بعضی ها می روند در ادارات دنبال یک نقشه ای هستند کلاه برداری کنند از یک فرصتی ولی نه مدیران برخوردشان باید پیامبر گونه باشد این برخوردهای با حسن ظن پیامبر که حتی به او اذن گفتند که داستان اذن را مومنین همه می دانند و خداوند متعال فرمودند این چنین گوش می دهد پیغمبر حرف های شما را می پذیرد دلیل بر ساده لوحی اش نیست این کار خوبی می کند این یک روش انتخاب شده است کسی می آید وام بگیرد و کسی می آید نه شما مثلا چیکار می خواهید بکنید اینقدر سخت گیری ها در ادارات شدید می شود گاهی از اوقات مثلا غلبه سوء ظن را در جامعه موجب می شود و این بد است برای جامعه بسیاری از قوانین و مقررات ناشی از همین سوء ظن هاست اصلا کنترل شده برای اینکه دزدی نشود پس شما فرض کردید همه دزد هستند
یکی از راههای افزایش حسن ظن به خداوند متعال همین ادعیه است؛ دعا جنبه تلقینی دارد وقتی شما این دعا را با صدای بلند بعد از نماز ظهر قرائت می کنید و اگر کسی خصوصا همراه با این دعا متاثر بشود این در روح انسان اثر بسیار بالایی خواهد داشت حتی سلول های بدن انسان هماهنگ می شوند و تاثیر می پذیرند الان دیگر بعضی ها از یک طُرقی ثابت کردند حرف های خوب از نظر فیزیکی روی سلول ها و مهمتر از اون یعنی حتی کمتر از مولکول ها اثر می گذارد ببینید ما وقتی که در همین دعای ماه رجب می گوییم یا من ارجوه لکل خیر این علامت حسن ظن ماست و آمنوا سخطه من کل شر یا من از همه ی شرور به او پناه می برم و در امان قرار می گیرم از غضب او در امان قرار می گیرم یا مَنْ یُعْطِی الْکَثیرَ بِالْقَلیلِ یعنی اینها اعتقادات ماست در واقع حسن ظن ماست دعا محل افزایش حسن ظن به خداست بدترین سوء ظن سوء ظن به خداست بهترین حسن ظن حسن ظن به خداست البته کسی که این چنین با خدا خوش دل باشد و ارتباطش با خدا خوب باشد با دیگران هم خوش دلی می کند اگر کسی دید زیاد به این و اون داره بیخود سوء ظن به کار می بندد و سوء ظن پیدا می کند یک مقدار دعا و عباداتش را بیشتر کند یک بار یک مقدار قرآن بخواند اعتقادش را به قدرت خدا به مهربانی خدا افزایش بدهد درسته؟ تا این بتواند حسن ظن داشته باشد با مردم آرامتر صحبت بکند آرامتر باشد روحش منفی نبافد و به جنگ و جدال نپردازد و در واقع اصلش هم خدا از انسان باید دفاع کند و منافع انسان را تأمین کند یک سوالی از جلسات قبل شده بود من این سوال را با یک روایت جواب بدهم که ما همینطور به هر کسی حسن ظن داشته باشیم آدم با سوء ظن بهتر مراقب خودش هست پاسخ این سوال چی است؟ که بعضی ها می پرسند ما با حسن ظن ضربه خوردیم یا با حسن ظن زیادی آدم تو این جامعه نمی تواند زندگی کند این یک سوال است و بعد سوء ظن هایی که پیش می آید و آدم ضربه می خورد این روایت امام هادی علیه السلام که در ایام شهادتشان هم هستیم در روزهای قبل به این روایت خیلی دقت کنیم می فرماید اذا کان الزمانٌ العدل فیه اغلب من الجور وقتی زمانه، زمانه ای باشد که عدالت بیشتر از جور و ستم است فحرامٌ ان تظن باحدٍ سوءا حرام است به کسی سوء ظن داشته باشید به زمانه نگاه کن حالا این زمانه می تواند درباره حکمرانی باشد و این زمانه می تواند درباره فرهنگ مردم باشد فرهنگ محل، فرهنگ فامیل، چی توی این فامیل توی این خانواده غلبه دارد اقتضا را باید ببینیم حرامٌ ان تظن باحدٍ سوءا حتی تعلم ذلک منکم تو نباید سوء ظن داشته باشی مگر زمانی که دیگه دلائل قطعی دیدی برای اینکه نه این آدم بدی است و قصد بدی نسبت به تو دارد اونجا دیگه خوب و اذا کان الزمانٌ الجور فیه اغلب من العدل اگر دیدید در زمانه ای هستی که جور و ستم و ستم کاری بیشتر است از عدالت فلیس لاحدٍ ان یظن باحدٍ خیرا نباید به کسی حسن ظن داشته باشی حتی یبدوا ذلک منه مگر اینکه خیری ازش ببینی خوب حالا ما چه قضاوتی داریم درباره زمانۀ خودمان این خیلی مهم است دیگه این حسن ظن و سوء ظن را من می خواهم به دو بخش بکنم این مصادیق زمان را یکی درباره مسئولین کشور و یکی درباره عموم مردم اون مردم بستگی دارد واقعا در چه محیطی گیر کرده باشیم و در چه محیطی حضور داشته باشیم بستگی به اون برداشتی که ما از محیط داریم و واقعیتی که در اون محیط هست دارد که ما حسن ظن مان را به افراد افزایش بدهیم یا کاهش بدهیم ولی در سوء ظن به هر حال درباره مردم در یک جامعه دینی که ما هستیم نباید افراط کرد مگر اینکه آدم در محل واقعا بدی قرار گرفته باشد ما مردمان واقعا کلاه برداری مواجه شده باشیم این یک موضوع است که در جامعه ما امروز باید علی القاعده ما غلبه را به حسن ظن بدهیم اگر غلبه را به سوء ظن بدهیم دچار مشکل می شویم و اصلا جامعه مون روز به روز بدتر می شود ولی مثال کوچکتر کنم در خانواده باید غلبه بر حسن ظن باشد مگر اینکه دلائلی واقعا داشته باشد که ما برویم به سمت سوء ظن زن و شوهر باید با همدیگر با حسن ظن برخورد کنند حتی فرزندان با پدر و مادر و پدر و مادر با فرزندان و الا دچار مشکلات عدیده ای خواهند شد و اقداماتی باید انجام داد برای افزایش این حسن ظن، مثلا توی خانواده هدیه دادن موجب افزایش حسن ظن می شود و موجب افزایش محبت می شود توی یک آپارتمان مثلا یک جمعی هستند خوب گاهی خیرات بدهند به همدیگر و گاهی نذرواتی داشته باشند به همسایه اطعام کردن این خیلی ثواب دارد حسن ظن را افزایش می دهد همین کارهای دینی و آئینی که ما داریم در مناسبت ها این جور کارها حسن ظن را افزایش می دهد و ما نیاز داریم به حسن ظن حسن ظن خودش اصلاح کننده آدم هاست حسن ظن خودش اصلاح کننده رفتارهاست و اخلاق را بهتر می کند ما با خود مقوله حسن ظن و سوء ظن نباید بی رحمانه و حقوقی صرفا برخورد کنیم با حسن ظن برخورد می کنیم تا طرف خوب بشود و تا طرف بهتر بشود تغافل می کنیم از بدی هایش این سیره رسول خدا بود مثلا کسی می آمد به دروغ حتی می گفت نه من این کار را نکردم آقا می فرمود من قبول کردم در حالی که آقا می دانست این داره چی می گوید ولی بزرگوارانه برخورد می کردند چون دوست داشتند فضای جامعه فضای حسن ظن باشد حتی صریحا می فرمودند از یاران من به من بد نگویید و ذهن من را درباره اونها خراب نکنید و سخن چینی و نمامی را قبول نمی کردند حالا از خانه و همسایه برویم در مدرسه، چقدر مدرسه خوبی است مدرسه ای که مدیران و ناظم و مسئولین و حالا معلم ها با حسن ظن برخورد کنند مثلا می گوید من دیروز نتوانستم میگه من قبول دارم نتونسته همه بچه ها می فهمند که این دانش اموز داره خالی بندی می کند تا یک حدی بپذیریم بگذارید در مورد ما بگویند آدم ساده ای است می شود گولش زد و تا یک حدی مثلاً نمی خواهم بگویم صد درصد ولی محیط باید محیط حسن ظن باشد بله ما در این روایات خواندیم اگر محیط ستم درش غلبه داشت اونجا ما باید سوء ظن داشته باشیم نباید حسن ظن داشته باشیم اگر یک محیطی عدل انصاف و اخلاق غلبه داشت اونجا دیگر حرام است سوء ظن خوب ما باید جامعه مون را به این سمت سوق بدهیم به سمت عدل و مهربانی سوق بدهیم هی نباید به رخ خودمان بیاوریم رسول خدا با منافقین مدینه چگونه برخورد کردند کسی می گفت پشیمانم نوعاً غالباً برخوردشان فوق العاده عالی بود حتی با منافق افشا شده مدینه عبدالله بن عبیر که سوره منافقین درباره او نازل شده شیعه و سنی همه قبول دارند سوء منافقین درباره اوست پسر عبدالله بن عبیر اومد گفت که یا رسول الله این پدرم مریض شده می توانید شما بیایید به عیادت؟ برای او هم رسول خدا رفتند عیادت پسرش گفت که می شود برای او استغفار کنید؟ چون بعدش معلوم بود که منافق افشا شده مدینه است حضرت برایش استغفار کردند یکی از اهالی مدینه اومد با پیامبر با تندی برخورد کرد که مگر خدا به شما نگفته که پیامبر اگر استغفار هم بکنی من نمی پذیرم رسول خدا چه جوابی دادند حتی توهین هم کرد این فرد به پیامبر که من نمی خواهم اسمشان را ببرم پیامبر اکرم فرمودند باشه فرمود اگر استغفار کنی من نمی پذیرم نگفتند استغفار نکن من استغفار می کنم خدا نپذیرد ببینید فضا را چطوری مثبت می کنند خیلی مهم است مدرسه های ما محل جاری شدن حسن ظن باشد خانواده های محل جاری شدن حسن ظن باشد بگذاریم بچه های ما گاهی هم اگر می خواستند ما را فریب بدهند یا دروغ بگویند فرصت داشته باشند این دیگه صریحش است البته اگر با حسن ظن برخورد کنیم بچه ها کم کم دیگه دروغ هم نمی گویند این هم خودش یک جور متنبه شدن است بگذاریم این انگیزه درونی موجب شود دروغ نگوید نه کتک کاری ها و تشدید مجازات های بیرونی پس ما محیط مان خیلی مهم است که محیط حسن ظن باشد در میان مردم، حالا از این برویم بالاتر توی محیط اداره در برخورد با مردم اولاً کارمندان و مدیران در برخورد و مواجه با مردم باید با حسن ظن برخورد کنند بله بعضی ها می روند در ادارات دنبال یک نقشه ای هستند کلاه برداری کنند از یک فرصتی ولی نه مدیران برخوردشان باید پیامبر گونه باشد این برخوردهای با حسن ظن پیامبر که حتی به او اذن گفتند که داستان اذن را مومنین همه می دانند و خداوند متعال فرمودند این چنین گوش می دهد پیغمبر حرف های شما را می پذیرد دلیل بر ساده لوحی اش نیست این کار خوبی می کند این یک روش انتخاب شده است کسی می آید وام بگیرد و کسی می آید نه شما مثلا چیکار می خواهید بکنید اینقدر سخت گیری ها در ادارات شدید می شود گاهی از اوقات مثلا غلبه سوء ظن را در جامعه موجب می شود و این بد است برای جامعه بسیاری از قوانین و مقررات ناشی از همین سوء ظن هاست اصلا کنترل شده برای اینکه دزدی نشود پس شما فرض کردید همه دزد هستند
تاکنون نظری ثبت نشده است