- 552
- 1000
- 1000
- 1000
قیامت و آثار فردی و اجتماعی آن، 3
سخنرانی حجت الاسلام دکتر ناصر رفیعی با موضوع "قیامت و آثار فردی و اجتماعی آن"، جلسه سوم: یوم الحسرت در قرآن ، سال 1404
حدود هفتاد نام برای قیامت در قرآن ذکر شده که هرکدام یک اثر تربیتی در زندگی ما دارد و باعث بازدارندگی از گناه و تقویت باور به معاد میشود. امشب موضوع بحث من یوم الحسره (روز حسرت) است. این تعبیر یک بار در قرآن، در آیه 39 سوره مریم آمده است: «وَأَنْذِرْهُمْ یوْمَ الْحَسْرَةِ إِذْ قُضِی الْأَمْرُ وَهُمْ فِی غَفْلَةٍ وَهُمْ لَا یؤْمِنُونَ»؛ یعنی ای پیامبر، مردم را از روز حسرت بترسان، وقتی کار از کار گذشته و آنها در غفلتاند و ایمان نمیآورند. «حسر» در لغت به معنای آشکار کردن است. مثلاً به زن بیحجاب «حاسره الوجه» میگویند، یا وقتی کسی آستین بالا میزند، میگویند «حسر عن ذراعه». پس «یوم الحسره» یعنی روزی که حقایق آشکار میشود و انسان پشیمانی خود را میبیند. حسرت سه رکن دارد: یک، از دست دادن یک چیز ارزشمند در گذشته. دو، احساس محرومیت. سه، ملامت و سرزنش خود. وقتی این سه کنار هم بیاید، حسرت شکل میگیرد.
ما دو نوع حسرت داریم:
حسرتهای دنیوی: گاهی انسان در دنیا حسرت میخورد؛ مثل پیامبر که برای بیایمانی افرادی مثل ابولهب و ابوجهل غصه میخوردند و خدا فرمود: «فلا تذهب نفسک علیهم حسرات» یعنی اینقدر خودت را نرنجان.
· امام صادق علیهالسلام فرمود: حسادت باعث حسرت دائمی میشود. نگاه شهوتآلود هم حسرت طولانی به بار میآورد و چه بسیار افرادی که عمری اسیر یک عشق باطل ماندند.مخالفت با نصیحت مشفقانه عالم و دلسوز، حسرتآور است. عمر سعد نصیحت امام حسین علیهالسلام را گوش نکرد و عبیدالله حر جعفی هم که امام شخصاً دعوتش کرد، بعداً حسرت خورد. وابستگی به دنیا هم حسرت دارد. عمروعاص هنگام مرگ از فرزندانش خواست مرگ را از او دور کنند و گفت برای این دنیا خیلی زحمت کشیدهام. عبدالملک مروان هم در آخرین لحظات گفت: ای کاش من مردهشوی بودم و این همه حسرت نداشتم. خلیفه اول هم در بستر مرگ گفت: ای کاش به خانه فاطمه سلام الله هجوم نبرده بودیم.
حسرتهای اخروی (در قیامت): امیرالمؤمنین علیهالسلام فرمود: یکی از چیزهایی که مردم در قیامت حسرت میخورند، نداشتن ولایت ماست. در تفسیر آیه «یا لَیتَنی کُنتُ تُراباً» (ای کاش خاک بودم) آمده که کافران وقتی میبینند حیوانات بعد از حساب، خاک میشوند، میگویند: ای کاش ما هم شیعه ابیتراب بودیم و خاک میشدیم. دیگر اینکه کسی که از عدالت تعریف کند ولی خودش ظالم باشد، حسرت میخورد. سوم، کسی که مال جمع کند و انفاق نکند، اما وارثش با همان مال بهشت برود، حسرت میخورد. چهارم، کسانی که در «جنب الله» کوتاهی کردند. جنب الله یعنی پهلوی خدا، و در روایت دارد که امیرالمؤمنین علیهالسلام مصداق کامل جنب الله است. پنجم، کسانی که مالشان را در راه باطل خرج کردند. مثل ابوسفیان که در جنگ احد سه هزار نفر را با هزینه خودش آورد، یا کسانی که مسجد ضرار ساختند. قرآن میفرماید: «ینفقون اموالهم... ثم تکون علیهم حسره». در قیامت، گنجینههایی برای هرکس باز میشود. بعضی نورانی است از عبادتها، بعضی متعفن از گناهان، بعضی خالی. انسان از گنجینههای خالی بیشتر حسرت میخورد که چرا وقتش را پر نکرده است.
حدود هفتاد نام برای قیامت در قرآن ذکر شده که هرکدام یک اثر تربیتی در زندگی ما دارد و باعث بازدارندگی از گناه و تقویت باور به معاد میشود. امشب موضوع بحث من یوم الحسره (روز حسرت) است. این تعبیر یک بار در قرآن، در آیه 39 سوره مریم آمده است: «وَأَنْذِرْهُمْ یوْمَ الْحَسْرَةِ إِذْ قُضِی الْأَمْرُ وَهُمْ فِی غَفْلَةٍ وَهُمْ لَا یؤْمِنُونَ»؛ یعنی ای پیامبر، مردم را از روز حسرت بترسان، وقتی کار از کار گذشته و آنها در غفلتاند و ایمان نمیآورند. «حسر» در لغت به معنای آشکار کردن است. مثلاً به زن بیحجاب «حاسره الوجه» میگویند، یا وقتی کسی آستین بالا میزند، میگویند «حسر عن ذراعه». پس «یوم الحسره» یعنی روزی که حقایق آشکار میشود و انسان پشیمانی خود را میبیند. حسرت سه رکن دارد: یک، از دست دادن یک چیز ارزشمند در گذشته. دو، احساس محرومیت. سه، ملامت و سرزنش خود. وقتی این سه کنار هم بیاید، حسرت شکل میگیرد.
ما دو نوع حسرت داریم:
حسرتهای دنیوی: گاهی انسان در دنیا حسرت میخورد؛ مثل پیامبر که برای بیایمانی افرادی مثل ابولهب و ابوجهل غصه میخوردند و خدا فرمود: «فلا تذهب نفسک علیهم حسرات» یعنی اینقدر خودت را نرنجان.
· امام صادق علیهالسلام فرمود: حسادت باعث حسرت دائمی میشود. نگاه شهوتآلود هم حسرت طولانی به بار میآورد و چه بسیار افرادی که عمری اسیر یک عشق باطل ماندند.مخالفت با نصیحت مشفقانه عالم و دلسوز، حسرتآور است. عمر سعد نصیحت امام حسین علیهالسلام را گوش نکرد و عبیدالله حر جعفی هم که امام شخصاً دعوتش کرد، بعداً حسرت خورد. وابستگی به دنیا هم حسرت دارد. عمروعاص هنگام مرگ از فرزندانش خواست مرگ را از او دور کنند و گفت برای این دنیا خیلی زحمت کشیدهام. عبدالملک مروان هم در آخرین لحظات گفت: ای کاش من مردهشوی بودم و این همه حسرت نداشتم. خلیفه اول هم در بستر مرگ گفت: ای کاش به خانه فاطمه سلام الله هجوم نبرده بودیم.
حسرتهای اخروی (در قیامت): امیرالمؤمنین علیهالسلام فرمود: یکی از چیزهایی که مردم در قیامت حسرت میخورند، نداشتن ولایت ماست. در تفسیر آیه «یا لَیتَنی کُنتُ تُراباً» (ای کاش خاک بودم) آمده که کافران وقتی میبینند حیوانات بعد از حساب، خاک میشوند، میگویند: ای کاش ما هم شیعه ابیتراب بودیم و خاک میشدیم. دیگر اینکه کسی که از عدالت تعریف کند ولی خودش ظالم باشد، حسرت میخورد. سوم، کسی که مال جمع کند و انفاق نکند، اما وارثش با همان مال بهشت برود، حسرت میخورد. چهارم، کسانی که در «جنب الله» کوتاهی کردند. جنب الله یعنی پهلوی خدا، و در روایت دارد که امیرالمؤمنین علیهالسلام مصداق کامل جنب الله است. پنجم، کسانی که مالشان را در راه باطل خرج کردند. مثل ابوسفیان که در جنگ احد سه هزار نفر را با هزینه خودش آورد، یا کسانی که مسجد ضرار ساختند. قرآن میفرماید: «ینفقون اموالهم... ثم تکون علیهم حسره». در قیامت، گنجینههایی برای هرکس باز میشود. بعضی نورانی است از عبادتها، بعضی متعفن از گناهان، بعضی خالی. انسان از گنجینههای خالی بیشتر حسرت میخورد که چرا وقتش را پر نکرده است.
تاکنون نظری ثبت نشده است